Wat de OpenAI-Pentagon deal betekent voor Nederlandse organisaties: AI governance wordt geopolitiek

AI is in korte tijd van “handig hulpmiddel” naar strategische kerntechnologie gegaan. En juist daarom schuift AI nu steeds vaker het geopolitieke domein in. Het nieuws van deze week laat dat scherp zien: OpenAI heeft een overeenkomst gesloten om AI-modellen te kunnen inzetten binnen geclassificeerde netwerken van het Amerikaanse ministerie van Defensie (Pentagon).

Tegelijkertijd zien we in Europa en Nederland een versnelling van een trend die al langer speelt: organisaties kiezen steeds vaker voor een hybride IT-architectuur, en halen kritieke data of workloads terug naar on-premise of private cloud om regie te houden over data, risico’s en compliance.

In deze blog leggen we uit wat er precies speelt, waarom dit relevant is voor Nederlandse en Europese bedrijven, en vooral: hoe je AI governance nu praktisch en verantwoord inricht, zonder innovatie te remmen.

‍

Wat is er gebeurd tussen OpenAI, de VS-overheid en Anthropic?

Op 27 februari 2026 maakte OpenAI’s CEO Sam Altman, bekend dat OpenAI een akkoord heeft bereikt met het Pentagon om AI-modellen te deployen op geclassificeerde cloudnetwerken.

Dat nieuws kwam in een week waarin Anthropic (maker van Claude) juist in een publiek conflict met het Pentagon belandde. Anthropic gaf aan niet te willen meebewegen op twee punten die zij als “rode lijnen” zien: massale binnenlandse surveillance en volledig autonome wapens.
Vervolgens kondigde de Amerikaanse regering maatregelen aan die het gebruik van Anthropic-technologie binnen federale context sterk beperken.

Los van je mening over defensiecontracten is dit vooral een signaal: frontier AI wordt staatskritische infrastructuur, en daarmee verandert ook de risicobeoordeling voor organisaties die AI inzetten in hun dagelijkse processen.

‍

Waarom raakt dit Nederlandse en Europese organisaties direct?

‍
1) Data en AI vallen onder (geo)politieke invloedssferen

Europa spreekt al langer over digitale soevereiniteit en afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers. De afgelopen maanden is dat debat verder opgeschud, onder andere door spanningen rond data-lokalisatie, regelgeving en internationale machtsblokken.

Gartner rapporteerde bijvoorbeeld dat geopolitiek voor veel West-Europese CIO’s een directe driver is om meer te leunen op lokale of regionale cloudopties en soevereine oplossingen.

‍

2) “Cloud-first” verschuift naar “hybrid by design”

Nederlandse organisaties zitten in de praktijk vaak al in een hybride realiteit: een deel in public cloud, een deel on-premise of private cloud. TNO beschrijft dit als een veelvoorkomend vertrekpunt, gedreven door technische en kostenoverwegingen, met groeiende aandacht voor digitale soevereiniteit. Clingendael benadrukt daarbij iets belangrijks: je kunt pas goede keuzes maken over wat on-premise moet blijven (en wat naar de cloud kan) als je data-classificatie en governance op orde zijn.

‍

3) De EU AI Act komt dichterbij, en governance wordt aantoonbaar

De EU AI Act is in werking getreden in 2024 en kent gefaseerde toepassing, met belangrijke stappen richting 2025-2027 (o.a. rond generieke AI en high-risk systemen).
Ook als je geen “AI-leverancier” bent, maar AI inzet in processen, wil je je governance en risico’s tijdig beheersbaar maken.

‍

Het grootste praktische risico: “schaduw-AI” via privé accounts

In vrijwel iedere organisatie zien we hetzelfde patroon:

1. Teams willen sneller werken, dus gebruiken ze ChatGPT of andere tools.
2. Dat begint vaak met een privé account (gratis of betaald).
3. Medewerkers plakken (soms onbewust) klantdata, interne documenten, offertes, code, HR-teksten of incidentdetails in prompts.
4. De organisatie heeft geen zicht op wat er wordt gedeeld, geen logging, geen DLP, geen eenduidige retentieafspraken.

Belangrijk nuancepunt: OpenAI geeft aan dat het bij zakelijke diensten (zoals ChatGPT Enterprise/Business en de API) business data standaard niet gebruikt voor modeltraining, tenzij je expliciet opt-in kiest.
Maar bij consumenten-/persoonlijke omgevingen kan content wél gebruikt worden om modellen te verbeteren, met opt-out mogelijkheden.

En dan is er nog een realiteit die vaak vergeten wordt: retentie- en juridische bewaarplichten kunnen veranderen door procedures en court orders (bijvoorbeeld rondom bewaarplichten in lopende rechtszaken).
Dat is precies waarom “we vertrouwen erop dat het wel goed zit” geen governance-strategie is.

‍

AI governance: verantwoord versnellen in plaats van afremmen

Wij snappen het volledig: iedereen wil AI gebruiken, omdat het werk sneller, slimmer en efficiënter maakt. De oplossing is niet “AI verbieden”. De oplossing is: AI organiseren.

Praktisch gezien bestaat AI governance uit drie lagen: beleid, adoptie en techniek.

‍

1) Beleidslaag: maak duidelijke spelregels die medewerkers helpen

Denk aan:

• Doel en principes: waar gebruiken we AI voor, en waar niet?
• Data-classificatie gekoppeld aan AI: wat mag nooit in een prompt, wat mag alleen in een goedgekeurde omgeving, wat mag vrij?
• Vendor- en contractkaders: welke modellen/platformen zijn toegestaan, met welke afspraken over data, retentie, support en jurisdictie?

‍

2) Adoptielaag: maak het makkelijk om het goede te doen

1. Een interne “AI playbook” met concrete voorbeelden per afdeling (sales, HR, finance, operations).
2. Training gericht op realistische situaties (bijvoorbeeld: hoe anonimiseer je data, hoe voorkom je dat je vertrouwelijke context lekt).
3. Een intakeproces voor nieuwe AI use-cases: klein beginnen, snel value, maar wel met risicocheck.

‍

3) Technische laag: stuur op toegang, controle en bewijs

Eén goedgekeurde AI-werkruimte (bijvoorbeeld enterprise omgeving of gecontroleerde API-setup) met SSO en admin controls.

DLP/CASB en egress-controls om ongewenste data-exfiltratie richting publieke AI-tools te beperken.

Logging en monitoring: wie gebruikt wat, voor welke categorie data, met welke risico’s?

Hybride architectuur: gevoelige data en kritieke workflows in private cloud of on-prem, minder gevoelige workloads in public cloud, met heldere scheiding en governance.

‍

Waarom de OpenAI-Pentagon deal dit onderwerp extra urgent maakt

Of je het nu eens bent met defensiegebruik of niet, het effect voor organisaties is hetzelfde: het onderstreept dat AI niet alleen een IT-tool is, maar een strategisch, politiek en juridisch krachtenveld.

Voor Europese organisaties betekent dit dat vragen als deze aan belang winnen:

• Waar staat onze data, en onder welke jurisdictie?
• Welke AI-tools gebruiken medewerkers nu al, buiten ons zicht?
• Welke processen zijn afhankelijk geworden van AI, en welke risico’s hangen daaraan?
• Kunnen we aantonen dat we compliant en gecontroleerd werken, ook richting klanten en toezichthouders?

‍

Hoe Flowerbed helpt: van businessdoel naar veilige, compliant AI-implementatie

Flowerbed helpt organisaties met AI governance vanuit Business Services en consultancy: we starten niet bij tooling, maar bij de bedrijfsdoelstellingen voor de komende jaren.

‍

Wat we concreet doen:

• AI governance quickscan: waar zit schaduw-AI, wat zijn je grootste datarisico’s, waar ontbreekt beleid of techniek?
• Strategische AI-roadmap: welke use-cases leveren waarde, welke randvoorwaarden horen erbij, wat is de 2-, 5- en 10-jaars koers?
• Vertaling naar technische maatregelen: hybride architectuurkeuzes, security controls, compliant inrichting, en inrichting van processen en eigenaarschap.
• Adoptie met draagvlak: zodat teams AI echt kunnen gebruiken, maar dan gecontroleerd en verantwoord.

Het doel is simpel: jij focust op je business, wij zorgen dat de AI-laag veilig, compliant en in lijn met je strategie meegroeit.

‍